Oyun Nedir ve Nasıl Sınıflandırılır?

Oyun NEDİR? Nasıl SINIFLANDIRILIR?

Çocukların bilişsel gelişimlerinde oyunun önemi

Oyun kavramına yönelik birçok farklı tanım yapılmıştır. Bu tanımlara değinmek kavramın anlaşılması bakımından yararlı olacaktır. Lazarus, oyunu kendiliğinden ortaya çıkan, özgür olarak yapılan ve mutluluk sağlayan bir etkinlik olarak tanımlamıştır. Hall’e göre, çocuk oyunlarla insanlığın kültürel gelişimine hizmet etmekte ve bu gelişimi yaşamaktadır. Gross, oyunu yetişkinlik için gerekli olan denemeler, geleceğe yönelik hazırlık olarak ifade etmiştir. Ellis karmaşık insan davranışları demiştir. Shiller, oyunla çocuğun duygularını dile getirdiğini vurgular. Dewey’e göre, sonuçları düşünülmeden gerçekleştirilen bilinçsiz eylemlerdir. Spencer, fazla enerjinin atılması için gerçekleştirilen aktiviteler olarak ifade etmiştir. Huizinga ise, oyunu çocukların isteyerek, belli kurallarla yaptıkları faaliyetler ve etkinlikler olarak tanımlamıştır (Ergün, 1980; Koçyiğit, Kök ve Tuğluk, 2007; Özdoğan, 1997; Pehlivan, 2005; Tezcan, 2005).

Oyun en genel tanımıyla, çocuğun isteyerek ve hoşlanarak gerçekleştirdiği her türlü etkinliktir (Arslan, 2000; Akil, Egemen ve Yılmaz, 2004). Oyun, evrensel olarak insanoğlu var olduğu günden beri değişik şekillerde varlığını sürdürmüş, insanın gelişimi ve öğrenmesi açısından önem arz eden doğal bir etkinlik olagelmiştir ( Kargın ve Şener, 2004; Pehlivan, 2005).

Oyunları, oyunun içeriği, amaçları, oyundaki kişi sayısı gibi çeşitli ölçütler doğrultusunda sınıflandırmak mümkündür. Aşağıdaki tabloda bu sınıflandırmalar özetlenmektedir.(Özdoğan 1997;Pehlivan, 2005;Tezcan, 2005).

Yazarlar

Bireysel oyunlar

Sosyal oyunlar

Gross 1899

Genel işlevsel oyunlar

Deneysel oyunlar

Özel işlevsel oyunlar

Stern 1914

Bireysel oyunlar

Sosyal oyunlar

Hetzer 1927

Bir iş oyunları

Rol oyunları, sonuçta başarıya ulaşma oyunları

Ch. Bühler 1928

İşlevsel oyunlar, yapısal oyunlar

Fantezi oyunları, rol ve kurallı oyunlar

Chateau 1954

Kuralsız oyunlar, somut zihinsel oyunlar

Kendini ispatlama, kural ve işbirlikçi oyunlar

Piaget 1945

Alıştırma oyunları

Kurallı oyunlar, sembol oyunları

Erikson 1957

Dar çerçeveli oyunlar

Geniş çerçeveli oyunlar

Russel 1935 ve 1959

Yapısal, kendi kendine ve materyalle oyun.

Rol, kurallı ve arkadaşlarla oyun

El’Konin 1960

Objelerle faaliyet

İnsanlar arası ilişki ve sosyal kurallar üzerine oyunlar

Günümüzde en çok kullanılan sınıflama şeması ise Smilansky’nin dört evreli oyun gelişim modelidir. Bu model Piaget’in şemasına benzemektedir. İşlevsel oyun, inşa oyunu, dramatik oyun, kurallı oyun dört evre de oyunun gelişimini vermektedir(Çelen, 1998)

Çocukların bilişsel gelişimlerinde oyunun önemine bakıldığında ise, bilişsel gelişim alanındaki en önde gelen kuramcılardan olan Piaget’in oyun kuramı öne çıkmaktadır. Piaget’in Kuramına göre oyun çocuğun şemalarının oluşmasında yer alarak bilişsel gelişimi sağlamaktadır. Çocuğun zihinsel gelişim evrelerinde oyunda gelişip değişerek, çocuğun hayatındaki önemini korumaktadır. Bebeklikle bir çıngırağı sallayarak başlayan oyun ileriki yaşlarda satranç, dama gibi oyunlarla var olmaya devam eder. Piaget oyunu birbirini takip eden 3 evrede tanımlamıştır: alıştırmalı oyun, sembolik oyun, kurallı oyun. Alıştırma oyunları bilişsel gelişimin duyu-motor evresinde görülür. Alıştırma oyunlarıyla, duyu-motor hareketler tekrarlanır. Sembolik oyunlar, okul öncesi çocuklarda belirgin olarak görülen oyun türüdür. Sembolik oyunda zihinde canlandırma, simgeleştirme görülür. Kurallı oyunlarda ise zihinsel işlevler ileri düzeydedir, kurallar önemlidir. Kurallı oyunlar yetişkinlikte de görülür. Piaget’e göre oyun öğrenme ve gelişme sürecidir ve yaşam boyu devam eder. (Arslan,2000; Koçyiğit, Kök ve Tuğluk, 2007;Kargın ve Şener, 2004).

Piaget’ten sonra oyun ve bilişsel gelişim konusunda önde gelen ikinci isim Vygotsky’dir. Ona göre oyun toplumsal olarak gerçekleşen sembolik bir etkinliktir. Çocuk tek başına oynuyor olsa bile sosyokültürel değerler, çocuğun kültürünü algılayışı, toplumsal roller oyunda barınmaktadır. Çocuk oyun oynarken yeni roller yaratır ve davranışlar sergiler. Oyunda çevresini yeniden örgütler. Çocuk toplumsal bir etkinlik olan oyunu gerçekleştirirken, çocuğun toplumsal değerleri işleyecek ve kavrayacak olan bilişsel yapısını da oluşur ve gelişir (Çelen, 1998; Nicolopoulou, 1993/2004).

Özetlemek gerekirse; oyun insanın hayatından soyutlanması mümkün olmayan, evrensel bir etkinliktir. Çocuk oyun ile duygu ve düşünceleri öğrenmekte, aynı zamanda duygu ve düşüncelerini ifade etmektedir. İnsanın gelişim ve öğrenme sürecinde belirgin etkileri olan, çocuğun hem kendini hem de dış dünyayı tanımasını, diğer insanlarla etkileşime geçmesini sağlayan bir faaliyettir. İnsan yaşam boyu gelişen, değişen ve öğrenen bir varlık olduğu için, oyun insanın tüm yaşamında farklı şekillerde, değişerek var olan bir eylem olacaktır.

KAYNAKÇA

Akil, İ., Egemen, A., ve Yılmaz, Ö. (2004). Oyun, Oyuncak ve Çocuk. ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 5(2), 39-42.

Arslan, Filiz. (2000). 1-3 Yaş Dönemindeki Çocuğun Oyun ve Oyuncak Özelliklerinin Gelişim Kuramları ile Açıklanması. C.Ü. Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi.Cilt 4.(2), 40-43.

Çelen, H. Nermin.(1999). Ana-Babaların Çocuğun “Oyun Hakkı”na İlişkin Tutumları. B.Onur (Yayına hazırlayan). Cumhuriyet ve Çocuk, 2. Ulusal Çocuk Kültürü Kongresi Bildirileri 4-6 Kasım 1998.Ankara.Ankara Üniversitesi Basımevi, s.123-132’deki makale.

Ergün, Mustafa. (1980). Oyun ve Oyuncak Üzerine-I. Milli eğitim I/1, 102-119.

Kargın, Tevhide ve Şener, Tülin. (2004). 3-6 Yaş Grubundaki İşitme Engelli Çocukların Oyun Davranışlarının İncelenmesi. M. Artar (Yayına hazırlayan). Cumhuriyet’in 80. Yılında Disiplinler Arası Bakışla Türkiye’de Çocuk, 4. Ulusal Çocuk Kültürü Kongresi Bildirileri 15-17 Ekim 2003. Ankara. Ankara Üniversitesi Basımevi, s.383-395’deki makale.

Koçyiğit, S., Kök, M., ve Tuğluk, M.N. (2007). Çocuğun Gelişim Sürecinde Eğitsel Bir Etkinlik Olarak Oyun. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 324-342.

Nicolopoulou, A. (2004). Oyun, Bilişsel Gelişim ve Toplumsal Dünya: Piaget Vygotsky ve Sonrası(Çev. M.T. Bağlı). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 137–169.( Orijinal makalenin basım tarihi, 1993).

Özdoğan, Berka. (1997). Çocuk ve Oyun. (Genişletilmiş 2. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.

Pehlivan, Hülya. (2005). Oyun ve Öğrenme. Ankara: Anı Yayıncılık.

Tezcan, Mahmut. (2005). Çocuk Sosyolojisi. Ankara: Kök Yayıncılık.